دین اسلام

کتاب «دین اسلام» نوشته دکتر محمد بن ابراهیم الحمد با ترجمه شعیب علی خواجه و منتشرشده توسط انتشارات احسان، اثری جامع درباره مبانی اعتقادی، عبادی، اخلاقی و اجتماعی اسلام است. ساختار کتاب از تعریف و ماهیت اسلام آغاز می‌شود و سپس به منابع قانونگذاری، ارکان اسلام و ایمان، زندگی و سیره پیامبر اسلام، مسائل مربوط به عالم غیب، گناهان و توبه، نظام‌های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی، خانواده، مسائل معاصر و در نهایت دلایل اثبات حقانیت اسلام می‌پردازد.

در فهرست مطالب کتاب، مباحث از ماهیت اسلام و فطرت انسانی تا موضوعاتی مانند قرآن و سنت، توحید، ارکان ایمان، سیره پیامبر، قیامت، قدر، اخلاق، توبه و دعا، اقتصاد اسلامی، جایگاه زن و خانواده، علم و کار، سلامت عمومی، صلح و همزیستی، جهاد و تروریسم و اعجاز قرآن و سنت دنبال می‌شود.

معرفی کتاب دین اسلام

نویسنده در آغاز بحث، داستان بشر را از آفرینش آدم(ع) و مسئله هدایت انسان دنبال می‌کند و توضیح می‌دهد که از نگاه کتاب، پیامبران در طول تاریخ برای راهنمایی انسان‌ها و دعوت آنان به عبادت خداوند فرستاده شده‌اند. در ادامه نیز بر پیوستگی دعوت پیامبران در اصل توحید و عبادت خدای یکتا تأکید می‌شود و رسالت پیامبر اسلام به‌عنوان آخرین رسالت و قرآن به‌عنوان آخرین کتاب آسمانی معرفی می‌شود.

یکی از مباحث آغازین کتاب، مفهوم اسلام و ارتباط آن با فطرت انسان است. نویسنده معانی مختلف واژه اسلام در قرآن را بررسی می‌کند و مفاهیمی مانند تسلیم، اطاعت، اخلاص و اقرار را مورد توجه قرار می‌دهد.

در بحث «اسلام؛ دین فطرت» نیز این دیدگاه مطرح می‌شود که فطرت انسان می‌تواند تحت تأثیر عوامل بیرونی قرار گیرد و نویسنده عواملی مانند تأثیر شیاطین، والدین، جامعه، رسانه‌ها و غفلت را در این زمینه بررسی می‌کند. همچنین به کارکرد فطرت در گرایش انسان به دین و حق پرداخته می‌شود.

قرآن و سنت؛ منابع قانونگذاری در اسلام

بخش دیگری از کتاب به قرآن کریم و سنت نبوی اختصاص دارد. در این بخش، ماهیت قرآن، صداقت و جایگاه آن و مسئله حفاظت از قرآن در برابر تحریف بررسی می‌شود. سپس نویسنده مفهوم سنت نبوی، اهمیت و جایگاه آن در قانون اسلامی و دلایل حجیت سنت را مطرح می‌کند.

موضوع حفاظت از سنت نیز به‌صورت مستقل بررسی شده و مباحثی درباره توجه پیشینیان به حدیث، تلاش محدثان برای حفاظت از احادیث و تدوین حدیث نبوی آمده است. در ادامه، جایگاه سنت نسبت به قرآن کریم بررسی می‌شود.

بررسی ارکان اسلام و ارکان ایمان

پس از مباحث مربوط به ماهیت اسلام و منابع قانونگذاری، کتاب وارد بحث ارکان اسلام می‌شود. شهادتین، نماز، زکات، روزه و حج از محورهای اصلی این بخش هستند و درباره مفهوم، جایگاه، اهمیت، احکام و برخی آثار آنها بحث شده است.

در ادامه، نویسنده به ارکان ایمان می‌پردازد: ایمان به الله، فرشتگان، کتاب‌های آسمانی، پیامبران، روز آخرت و قدر. در بخش ایمان به الله، علاوه بر مفهوم ایمان، دلایل عقلی، حسی و واقعی مورد بحث قرار گرفته‌اند.

موضوع ایمان به کتاب‌های آسمانی نیز دامنه گسترده‌ای دارد و کتاب به قرآن، تورات، انجیل، مسائل مورد اتفاق و اختلاف و موضوع پیروی از کتاب‌های پیشین پس از نزول قرآن می‌پردازد.

در بخش ایمان به پیامبران نیز ماهیت نبوت و رسالت، تفاوت نبی و رسول، دلایل نبوت، عصمت پیامبران، فواید ایمان به پیامبران و مسئله ختم نبوت بررسی شده است.

سیره پیامبر اسلام و اخلاق نبوی

یکی از فصل‌های کتاب به محمد(ص)، خاتم پیامبران و رسولان اختصاص دارد. این فصل از مباحث مربوط به بعثت و گزیده‌ای از سیره پیامبر آغاز می‌شود و سپس به نسب و زندگی ایشان، آغاز وحی، اخلاق پیامبر، رحمت در سیره نبوی و برخی اسرار سیره می‌پردازد.

همچنین بخشی از این فصل به بشارت‌های منسوب به حضرت موسی و حضرت عیسی درباره بعثت محمد(ص) و سخنان برخی افراد غیرمسلمان درباره ایشان اختصاص یافته است.

عالم غیب، مرگ و نشانه‌های قیامت

در فصل چهارم، کتاب وارد مباحث علم غیب می‌شود. جهان جن و شیاطین، ارتباط شیطان و انسان، دشمنی میان انسان و شیطان و فلسفه آفرینش شیطان از جمله موضوعات این فصل است.

در ادامه، موضوعاتی مانند مرگ، برزخ، قبر، نعمت و عذاب قبر و دیدگاه منکران عذاب و نعمت‌های قبر بررسی می‌شود. بخش دیگری نیز به نشانه‌های قیامت اختصاص دارد و موضوعاتی مانند دجال، نزول عیسی(ع)، یأجوج و مأجوج و برخی نشانه‌های دیگر قیامت را دنبال می‌کند.

گناه، توبه و دعا

فصل پنجم کتاب به سه موضوع مرتبط با زندگی معنوی انسان اختصاص یافته است: گناهان، توبه و دعا.

در بخش گناهان، مفهوم و اصول ذنوب، تقسیم گناهان به صغیره و کبیره و پیامدها و آثار گناهان مطرح می‌شود. پس از آن، مفهوم توبه، گشوده بودن راه توبه، فضایل و اسرار آن بررسی شده و بخش پایانی فصل به مفهوم دعا، فضایل دعا، شروط و آداب آن اختصاص دارد.

نظام سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی در اسلام

از ویژگی‌های قابل توجه این اثر، اختصاص یک فصل مستقل به ابعاد مختلف زندگی اجتماعی است. نویسنده در فصل ششم، چهار حوزه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی را بررسی می‌کند.

در حوزه سیاسی، مباحثی مانند مفهوم نظام سیاسی در اسلام، ویژگی‌های آن، رابطه شریعت و نظام‌های بشری، نظام قضایی و مشورت مطرح شده است. حتی نسبت میان مشورت و دموکراسی نیز در فهرست مطالب کتاب به‌صورت مستقل آمده است.

در حوزه اقتصاد، کتاب به مفهوم و منابع اقتصاد اسلامی، اصول اعتقادی، اهداف و ویژگی‌های نظام اقتصادی، پایه‌های اقتصاد و بودجه اسلامی، ربا و احتکار می‌پردازد.

در بخش اجتماعی، موضوعاتی مانند زندگی اجتماعی، جایگاه همسایه، حقوق همسایه، صله رحم، کرامت انسان، عدالت، معیار برتری و اکرام، اصول اخلاقی، دوستی و همنشینی و ارتباط مسلمانان با دیگران بررسی می‌شود.

بخش خانواده نیز موضوعاتی مانند جایگاه زن در اسلام، ازدواج، کودک، نیکی به والدین و حقوق و تکالیف فرزندان را دربرمی‌گیرد.

اسلام و مسائل معاصر

فصل هفتم کتاب به موضوعاتی اختصاص دارد که ارتباط بیشتری با پرسش‌های انسان امروز دارند. در این فصل، رابطه اسلام با عقل، علم و کار بررسی می‌شود و درباره جایگاه کار، مفهوم کار، دعوت به تلاش، نهی از تنبلی و بیکاری و قوانین حاکم بر کار از دیدگاه اسلام بحث شده است.

موضوع سلامت عمومی و بهداشت نیز از محورهای این فصل است و مباحثی درباره پاکیزگی، وضو، غسل و تشویق اسلام به بهداشت عمومی در آن آمده است.

از دیگر موضوعات مهم این فصل، صلح و همزیستی، مدارا، اجبار، خشونت، جهاد و تروریسم است. کتاب این مباحث را در چند بخش جداگانه دنبال می‌کند و به موضوعاتی مانند پاسداری از صلح جهانی، همزیستی و مدارا، دیدگاه اسلام درباره اجبار و خشونت، نمونه‌هایی از نرم‌خویی و مدارای پیامبر، مفهوم و سیره جهاد و دیدگاه اسلام درباره تروریسم می‌پردازد.

دلایل اثبات حقانیت اسلام

فصل پایانی کتاب با عنوان «اثبات حقانیت دین اسلام» به دلایلی می‌پردازد که نویسنده برای اثبات حقانیت اسلام مطرح کرده است.

بخش نخست این فصل درباره اعجاز قرآن کریم است و موضوعاتی مانند انواع اعجاز قرآنی، ویژگی‌های اسلوب اعجازآور قرآن، اعجاز بلاغی و بیانی، اعجاز علمی ـ تجربی، اعجاز تشریعی و اعجاز غیبی را بررسی می‌کند.

پس از آن، کتاب به اعجاز در سنت نبوی، اعجاز لفظی در حدیث، انواع معجزات پیامبر و روش اثبات آنها می‌پردازد.

بخش دیگری از این فصل به معرفی اسلام در کتاب‌های آسمانی پیشین اختصاص دارد و موضوعاتی مانند اسلام به‌عنوان آیین پیامبران، گواهی قرآن درباره بشارت ظهور اسلام، پذیرش اسلام از سوی برخی اهل کتاب، بشارت کتاب‌های پیشین به بعثت پیامبر اسلام و توصیف مکه، کعبه و مسلمانان در کتاب‌های آسمانی پیشین را دنبال می‌کند.

سرفصل‌های کتاب دین اسلام

ساختار اصلی کتاب بر اساس فهرست مطالب چاپ معرفی‌شده در فایل ارسالی، شامل هشت فصل است:

فصل اول: ماهیت اسلام و منابع قانونگذاری و ارکان آن

• داستان بشریت
• ماهیت اسلام
• مفهوم اسلام
• اسلام؛ دین فطرت
• الله و فراگیر بودن قدرتش
• بِرّ و نیکی و نتایج مهم آن
• اخلاق در اسلام
• منابع قانونگذاری در اسلام
• ماهیت و شواهد صداقت قرآن کریم
• مفهوم و اهمیت سنت
• شیوه‌های حفاظت از سنت نبوی
• جایگاه سنت نسبت به قرآن کریم
• ارکان اسلام
• شهادتان
• نماز
• زکات
• روزه
• حج

فصل دوم: ارکان ایمان

• ایمان به الله
• دلایل عقلی، حسی و واقعی ایمان به الله
• ایمان به فرشتگان
• ارتباط فرشتگان با انسان
• ایمان به کتاب‌های آسمانی
• قرآن، تورات و انجیل
• ایمان به پیامبران
• نبوت و رسالت
• عصمت پیامبران
• ختم نبوت
• ایمان به روز آخرت
• بعث و رستاخیز
• قیامت، حساب و میزان
• حوض و صراط
• بهشت و دوزخ
• ایمان به قدر
• اراده بنده و تأثیر اسباب
• هدایت و گمراهی

فصل سوم: محمد(ص)، خاتم پیامبران و رسولان

• بعثت و چکیده‌ای از سیره پیامبر
• نسب و زندگی پیامبر
• آغاز وحی
• اخلاق پیامبر
• رحمت در سیره نبوی
• برخی اسرار سیره نبوی
• بشارت موسی و عیسی به بعثت محمد(ص)
• سخنان افراد غیرمسلمان و باانصاف درباره محمد(ص)

فصل چهارم: علم غیب

• جهان جن و شیاطین
• معرفی جهان جنیان
• مرگ، هدف آفرینش، محل سکونت و قدرت جن
• شیطان و انسان
• دشمنی میان انسان و شیطان
• فلسفه آفرینش شیطان
• مرگ، برزخ و قبر
• نعمت‌ها و عذاب قبر
• نشانه‌های قیامت
• نشانه‌های بزرگ و نشانه‌های بروز قیامت

فصل پنجم: گناهان، توبه و دعا

• مفهوم و اصول گناهان
• گناهان صغیره و کبیره
• پیامدها و آثار گناهان
• مفهوم و فلسفه توبه
• دروازه باز توبه
• فضایل و اسرار توبه
• مفهوم و فضایل دعا
• شروط دعا
• آداب دعا

فصل ششم: نظام سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی در اسلام

• نظام سیاسی در اسلام
• ویژگی‌های نظام سیاسی
• نظام قضایی
• مشورت
• نظام اقتصادی و منابع آن
• اهداف و ویژگی‌های اقتصاد اسلامی
• ربا و احتکار
• زندگی اجتماعی
• حقوق همسایه
• صله رحم
• کرامت انسان و عدالت
• اصول اخلاقی
• دوستی و همنشینی
• ارتباط مسلمانان با دیگران
• نظام خانواده
• جایگاه زن
• ازدواج
• کودک
• حقوق والدین
• حقوق و تکالیف فرزندان

فصل هفتم: دیدگاه اسلام درباره برخی از مسائل معاصر

• اسلام، عقل، علم و کار
• جایگاه و مفهوم کار
• دعوت اسلام به کار و تلاش
• اسلام و سلامت عمومی و بهداشت
• اسلام و پاکیزگی
• صلح و همزیستی
• مدارا و اجبار
• دیدگاه اسلام درباره خشونت
• جهاد در اسلام
• دیدگاه اسلام درباره تروریسم

فصل هشتم: اثبات حقانیت دین اسلام

• اعجاز در قرآن کریم
• انواع اعجاز قرآنی
• اعجاز علمی ـ تجربی
• اعجاز تشریعی
• اعجاز غیبی
• اعجاز در سنت نبوی
• معجزات پیامبر و روش اثبات آنها
• معرفی اسلام در کتاب‌های آسمانی پیشین
• گواهی قرآن درباره بشارت ظهور اسلام
• هدایت‌یافتگان اهل کتاب
• بشارت کتاب‌های پیشین به بعثت پیامبر اسلام
• توصیف مکه و کعبه در کتاب‌های آسمانی پیشین
• توصیف مسلمانان در کتاب‌های آسمانی

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

با توجه به دامنه مباحث و ساختار کتاب، «دین اسلام» برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند تصویری منسجم از موضوعات اعتقادی، عبادی، اخلاقی و اجتماعی اسلام مطالعه کنند؛ به‌ویژه کسانی که به موضوعاتی مانند توحید، ارکان ایمان، قرآن و سنت، سیره پیامبر، آخرت، قدر، اخلاق، توبه، خانواده، اقتصاد اسلامی و دیدگاه اسلام درباره مسائل معاصر علاقه‌مندند.

همچنین گستردگی فصل‌های کتاب باعث شده است موضوعات مختلف، از مباحث اعتقادی و سیره تا مسائل اجتماعی و معاصر، در یک اثر واحد کنار یکدیگر قرار گیرند.

جمع‌بندی

«دین اسلام» نوشته دکتر محمد بن ابراهیم الحمد با ترجمه شعیب علی خواجه و انتشار انتشارات احسان، کتابی با ساختاری موضوع‌محور است که مباحث خود را از ماهیت اسلام و منابع آن آغاز می‌کند، سپس به ارکان اسلام و ایمان، پیامبر اسلام و سیره نبوی، عالم غیب، گناهان و توبه می‌پردازد و در ادامه، ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی اسلام و دیدگاه اسلام درباره شماری از مسائل معاصر را بررسی می‌کند. فصل پایانی نیز به موضوع اثبات حقانیت اسلام و مباحثی مانند اعجاز قرآن و سنت و معرفی اسلام در کتاب‌های آسمانی پیشین اختصاص دارد.