حلال و حرام در اسلام

کتاب حلال و حرام در اسلام را ابوبکر حسن زاده ترجمه کرده و نشر احسان در قطع وزیری منتشر نموده است.

اسلام دین اعتدال و میانه‌روی است، افراط و سخت‏گیری را قبول ندارد؛ همان‌گونه که اهمال و بی‏‌بند و باری را نمی‌پذیرد و هیچ‌کس را به چیزی خارج از قدرت و توان او مکلف نمی‌نماید. احکام و قوانین آن مبتنی بر عدالت و دارای فلسفه‌ی روشن و متکی بر دلیل و برهان و منطق هستند که معیار تشخیص آن‌ها فکر درست و عقل سلیم است.

اسلام فلسفه‌ی حلال بودن را تابع پاکی و خیر و منفعت و حرام بودن را در گرو ناپاکی و زیان و ضرر قرار داده است، بدین معنی که هرچه پاک و تمیز است حلال و هرچه زیان‌بخش و مضر و ناپاک باشد، حرام است.

شاید موضوع «حلال و حرام» در وهله‌ی اول ساده به نظر آید، ولی در حقیقت کاری است بس مشکل، چون هیچ نویسنده‌ای چه در گذشته و چه در حال، مسائل مختلف این موضوع را در کتاب مخصوصی جمع نکرده است؛ ولی محققین آن‌ها را با زحمت و به صورت پراکنده و با جستجو در تمام باب‏‌های کتب فقه اسلامی و در اثنای کتاب‏‌های تفسیر قرآن و حدیث به دست خواهند آورد؛ بنابراین چنین موضوعی نویسنده را ناچار می‌سازد تا موضع خود را نسبت به مسائل فراوانی که علمای قدیمی ما درباره چگونگی حکم آن‏‌ها اختلاف دارند و همچنین بیان نظر محدثین درباره آن‏‌ها و بیان علت اختلاف آن‏‌ها مشخص و روشن سازد.

ترجیح دادن نظریه‌ای بر دیگری در مسائل مربوط به حلال و حرام، بی‏‌گمان نیاز به شکیبایی و مراجعه و تحقیق فراوان دارد و پیش از همه‌‌‌‌‌ی این‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها بر محقق لازم است تمام بررسی و تلاش خود را برای رضای خدا و رسیدن در نظر بگیرد و انجام دهد.

موضوع حلال و حرام در بین ملت‏‌های مختلف از قدیم الایام وجود داشته است، هر چند آن‏‌ها در نوع، میزان و علت محرمات با هم اختلاف نظر داشته‌اند و اکثر موارد حرام را به معتقدات، افسانه‌‌‌‌ها و خرافات انسان‌های ابتدایی ارتباط می‌‌دادند. سپس ادیان بزرگ آسمانی، دستورات و نصایح ارزنده‌ای درباره حلال و حرام با خود به ارمغان آوردند و انسان را از مرحله پست خرافات و افسانه‌پرستی و زندگی قبیله‌ای به مرتبه والای انسان دانا و شرافتمند ارتقا دادند. ادیان آسمانی با توجه به اوضاع و احوال و پیشرفت جامعه انسانی و براساس سیر تکاملی جوامع، حلال و حرام‏‌ها را تغییر دادند، همانطور که یهود به واسطه‌ی نافرمانی‏‌هایی که از ایشان سر می‌زد مورد مؤاخذه قرار می‌گرفتند و چیزهایی به طور موقت بر آنان حرام می‌شد که هدف از تحریم آن‏‌ها مجازات و تنبیه بنی اسرائیل بود، تحریمی دائمی، به همین دلیل است که قرآن سخنان حضرت عیسی یا بنی اسرائیل را بیان می‌کند و هنگامی که جامعه بشری در سیر تکاملی خود به پیشرفت‌های بزرگی نایل گردید و شایستگی و استعداد درک کلیات در نهادش به وجود آمد، خداوند متعال آخرین دین جاودانی و عالمگیر خود را که دین اسلام است به وسیله‌ی حضرت محمد (ص) به جامعه انسانی ابلاغ فرمود.

فلسفه اسلام در مورد حلال و حرام روشن و ساده است و قسمتی است از فلسفه کلی، امانت و مسئولیت بزرگی که زمین و آسمان از قبول آن عاجز شدند ولی انسان آن را پذیرا شد و متعهد گردید در راه اجرای عدالت، پاکی، تحکیم نظام آسمانی و عمران زمین در مسیر تکامل حرکت، نماینده و جانشین خدا در زمین باشد.

از طرف دیگر، موضوع حلال و حرام در دایره وسیع قانون‌گذاری اسلامی به صورت کلی و شامل، مورد توجه قرار می‌گیرد. همان قانون‌گذاری که اساس آن بر تحقق بخشیدن به خیر و صلاح و آرامش و سادگی و دفع خشونت و عدم سخت‏گیری استوار است.

هدف آن از بین بردن فساد و به ارمغان آوردن خیر و مصلحت است؛ مصلحت برای انسان چه از جنبه‌های جسمی و چه از لحاظ روحی و عقلی و مصلحت برای اقشار مختلف جامعه اعم از فقیر و ثروتمند، حاکم و محکوم و مرد و زن از هر رنگ و نژاد و در هر زمان که باشند.

نویسنده کتاب حلال و حرام در اسلام ، دکتر یوسف قرضاوی، عالم دینی، رئیس و مؤسس اتحادیه جهانی علمای مسلمان است. او یکی از اصلی‌ترین تئوریسین‌های جریان موسوم به الوسطیه و از تربیت‌شده‌های مدرسه حسن البنا و إخوان المسلمین است. وی در 9 سپتامبر سال 1926 در استان غربیه مصر متولد شد.