تاریخ فقه و فقها

کتاب «تاریخ فقه و فقها» تألیف دکتر جلال جلالی زاده به زبان فارسی است که نشر احسان به چاپ آن مبادرت ورزید.

این کتاب تاریخ فقه را در هفت دوره بررسی کرده است. مؤلف در پیشگفتار مفاهیم کلی مانند: موضوع شریعت اسلامی، نیاز به شریعت، اختلاف بین شریعت آسمانی و قوانین وضعی، اقسام فقه، ویژگی های فقه اسلامی، منزلت فقه اسلام و … توضیح داده است.

دوره های هفتگانه فقه نیز در این کتاب به صورت ذیل تشریح شده اند:

دوره ی اول: قانونگذاری در زمان پیامبر، دوره ی دوم: دوره ی رشد و کمال، دوره ی سوم: دوره ی تکوین و پیدایش مذاهب، دوره ی چهارم: عصر پیشوایان مجتهد،  دوره ی پنجم: دوره ی تقلید و تعصّب مذهبی، دوره ی ششم: فقه در دوره نهضت بیداری و نوآوری، دوره هفتم: عصر تقنین فقه و دوره مجامع و معاجم فقهی.

مؤلف در بخشی از پیشگفتار اظهار می دارد: «فقه یکی از دانش های گران سنگ و ارزشمند در میان مجموعه ی علوم اسلامی است که دانستنش بر هر فرد مسلمان لازم و ضروری است. یکی از اموری که فقه پژوهان باید با آن آشنا شوند تاریخ فقه است و عدم آشنایی با آن یک ضعف و نقص به شمار می رود و نیز یکی از کارهایی که بر مجتهد لازم است، آشنایی با نظرات و دیدگاه های فقها و ائمه ی مذاهب است و انجام آن میّسر نمی شود مگر اینکه با سرگذشت آنان، فعالیت ها و تحولاتی که در زندگی آنان به وقوع پیوسته است آشنا شود، چون اهمیت آشنایی با تاریخ علم، کمتر از مسایل آن نیست. هر چند تاریخ علوم به صورت مجمّل و کلّی در کتاب های تاریخ عمومی در هنگام بحث درباره ی سیستماتیک که دارای موضوع، قواعد و فایده باشد درگذشته آن گونه که بایستاه بدان پرداخته نشده است، مگر معدود شخصیت هایی مانند ابن خلدون که در مقدمه اش مباحثی را به این موضوع اختصاص داده است. کتاب حاضر اولین تألیف در این زمینه به زبان فارسی است».