تحلیل سیر تحول ادب عربی در کردستان

کتاب «تحلیل سیر تحول ادب عربی در کوردستان» تألیف دکتر شعله ظهیری به زبان فارسی است که در نشر احسان به زیور طبع آراسته شد.

باظهور اسلام و نزول قرآن به زبان عربی، ملیت های مختلف مسلمان، به فرهنگ و زبان این دین رهایی بخش، خدمت ها نمودند در این میان نقش کوردها به عنوان پیکره ای از تمدن و فرهنگ اسلامی، برجسته و غیر قابل انکار است.

اندیشمندان اقلیم کوردستان، هرچند مشهور به کورد و کوردستانی بودند، اما در شکل دهی و رشد زبان و ادب عربی به عنوان زبان تمدن اسلامی، در دوره های مختلف نقش آفرین بودند.

ادیبان کوردتباری چون دیونری ها، جزری ها، شهرزوری ها، آمدی ها و … که در کانون های علمی و ادبی کوردستان به بالندگی رسیدند، با تقدیم آثار گران سنگ به این زبان مقدس نشوو نما دادند. همچنین نقش تأثیرگذار «ابن نباته فارقی» و «ابن خلکان اربلی» در دوره ی بعد از عباسی ها بر تحولات زبان و ادبیات عرب بر کسی پوشیده نیست.

در دوره ی عثمانی تا عصر حاضر نیز ادیبان برجسته ای چون «علامه بیتوشی» و «شیخ معروف نودهی» با ارائه ی منظومه های تعلیمی، و بزرگانی چون «علامه ملا عبدالکریم مدرس»با حضور در حوزه ی علمیه ی «بیاره» در فعالیت های ادب عربی این دوران سخت سهیم بوده اند.

این نوشتار بر آن است بر اساس آثار منظوم و منثوری برجای مانده از نویسندگان، ادیبان کوردستانی، سیر تحول زبان و ادبیات عربی در کوردستان را آغاز  و تا به امروز مورد تحلیل و بررسی قرار دهد و تصویری روشن از جایگاه کوردها در ادبیات عرب ارائه نماید.

در فصل اول پراکندگی جغرافیایی کوردستان و پیشینه ی تاریخی و حیات ادبی کوردها مورد بررسی قرار گرفته است. فصل دوم با تحلیل چگونگی ارتباط کوردها و عرب ها، راه های نفوذ ادبیات عرب به کوردستان مورد مطالعه قرار گرفته است.

در فصل سوم با معرفی کانون های علمی و فرهنگی کوردستان در دوره ی عباسیان، نقش ادیبان کورد در اعتلای زبان و ادبیات  عرب بررسی و مورد مداقه و تحلیل قرار گرفته است. در فصل چهارم که دورهی بعد از عباسی ها است و خود به سه بخش تقسیم شده است. ابتدا سهم ادیبان کورد تبار در تحولات دوره ی عثمانی مشخص شده و در بخش دوم و سوم آن که از دوران صفویه شروع و تا زمان حاضر را شامل می شود، به دلیل جدایی بخش هایی از مناطق کوردستان از سرزمین ایران، صرفا به جایگاه ادبی  ادیبان کوردستان ایران و افرادی که در پیشرفت زبان عربی در کوردستان ایران سهیم بوده اند پرداخته شده است. در فصل پنجم نیز به فعالیت های ادبی، فرهنگی و عمرانی بانوان کورد به عنوان عضوی از نقش آفرینان عرصه ی تحولات ادب عربی در کوردستان هرچند به طور مختصر اشاره شده است.